اضطراب چیست و چگونه درمان میشود؟

اضطراب احساسی آشنا برای بیشتر ماست؛ همان دلشوره‌ای که بی‌دلیل سراغمان می‌آید یا نگرانی‌ای که رهایمان نمی‌کند. گاهی این احساس طبیعی است، اما وقتی شدت و تکرار آن از کنترل خارج می‌شود، ممکن است به یک اختلال روانی تبدیل شود. 

شناخت دقیق اضطراب و درک علائم آن، اولین گام برای مقابله مؤثر با این وضعیت است. در این مقاله با هم بررسی می‌کنیم اضطراب دقیقا چیست، و چه راه‌هایی برای درمان آن وجود دارد.

اضطراب چیست؟

اضطراب چیست؟ اضطراب به انگلیسی (Anxiety) واکنشی طبیعی به موقعیت‌های پراسترس یا تهدیدآمیز است؛ حالتی که بسیاری از ما پیش از رویدادهایی مانند امتحان، مصاحبه شغلی یا مراجعه به پزشک تجربه می‌کنیم. در چنین شرایطی، اضطراب می‌تواند مفید باشد و ما را برای عملکرد بهتر یا محافظت از خود آماده کند. 

اما زمانی که این احساس شدید، مداوم و خارج از کنترل می‌شود و در زندگی روزمره اختلال ایجاد می‌کند، ممکن است نشانه‌ای از یک مشکل روانی باشد. اضطراب ترکیبی از نشانه‌های ذهنی مانند نگرانی و افکار منفی، و واکنش‌های جسمی مثل تپش قلب و لرزش است که در پاسخ به تهدیدی واقعی یا خیالی ظاهر می‌شود.

خوشبختانه، راه‌های متعددی برای درمان آن وجود دارد و دریافت کمک حرفه‌ای می‌تواند تفاوت چشمگیری در کیفیت زندگی فرد ایجاد کند.

علائم اضطراب چیست؟

در صورت تجربه مداوم نشانه‌های زیر، مراجعه به روان‌پزشک یا روان‌شناس برای ارزیابی و درمان توصیه می‌شود.

علائم روانی اضطراب

• احساس نگرانی شدید و مداوم  
• افکار منفی و کنترل‌نشده که مدام تکرار می‌شوند
• ترس از وقوع اتفاقات بد یا فاجعه‌بار
• ناتوانی در تمرکز روی کارها یا صحبت‌ها
• تحریک‌پذیری و زود از کوره در رفتن
• احساس جداشدگی از محیط یا خود
• بی‌قراری ذهنی و دشواری در آرام‌ شدن
• اختلال در خواب، از جمله سختی در به‌خواب‌رفتن یا بیدارشدن‌های مکرر
• کناره‌گیری از جمع یا روابط اجتماعی

علائم جسمی اضطراب

• تپش قلب یا احساس ضربان شدید در قفسه سینه
• تنفس سطحی یا احساس تنگی نفس
• لرزش اندام‌ها یا احساس گزگز در دست‌ها و پاها
• تعریق زیاد بدون فعالیت بدنی
• احساس تهوع یا ناراحتی گوارشی
• گرفتگی و تنش در عضلات، به‌ویژه گردن و شانه‌ها
• احساس سرگیجه یا سبکی سر
• بی‌حسی یا مورمور شدن در اندام‌ها
• خستگی زودهنگام حتی با فعالیت‌های معمول

انواع اضطراب

۱. اضطراب اجتماعی

در این نوع اختلال، فرد هنگام قرار گرفتن در موقعیت‌های اجتماعی، دچار ترس شدیدی از قضاوت دیگران می‌شود. حتی مکالمه ساده با یک غریبه یا صحبت در جمع، ممکن است برای او اضطراب‌برانگیز باشد. احساس خجالت، لرزش صدا، سرخ‌شدن صورت یا دوری از جمع، از نشانه‌های شایع این مشکل‌اند.

۲. اختلال اضطراب فراگیر

این اختلال با نگرانی‌های مداوم و بی‌پایان درباره مسائل روزمره شناخته می‌شود، بدون اینکه دلیل مشخصی برای این نگرانی‌ها وجود داشته باشد. افراد مبتلا معمولا درگیر افکار منفی هستند که به‌راحتی دست از سرشان برنمی‌دارد و باعث اختلال در کار، خواب یا روابط اجتماعی آن‌ها می‌شود.

۳. اضطراب جدایی

اضطراب جدایی بیشتر در کودکان دیده می‌شود، اما بزرگسالان نیز ممکن است آن را تجربه کنند. فرد هنگام دور شدن از یک شخص یا مکان امن دچار ناراحتی شدید می‌شود. ترس از اینکه اتفاق بدی برای فرد مورد علاقه بیفتد، دلیل اصلی این مشکل است.

۴. اختلال پانیک

در این اختلال، فرد حملاتی ناگهانی از ترس شدید را تجربه می‌کند که با علائمی مثل تپش قلب، تعریق، تنگی نفس یا احساس مرگ قریب‌الوقوع همراه است. حملات پانیک بدون هشدار و در موقعیت‌های معمولی رخ می‌دهند و فرد را از تکرار دوباره آن‌ها در هراس نگه می‌دارند.

۵. فوبیای خاص

این اختلال به ترس شدید از یک شی یا موقعیت خاص محدود می‌شود؛ مثلاً ترس از عنکبوت، پرواز، آمپول یا ارتفاع. حتی فکر کردن به این موقعیت‌ها می‌تواند باعث اضطراب و اجتناب کامل از آن‌ها شود، هرچند فرد می‌داند ترسش غیرمنطقی است.

۶. آگورافوبیا

در این اختلال، فرد از بودن در مکان‌هایی می‌ترسد که فرار از آن‌ها سخت یا کمک گرفتن دشوار به‌نظر می‌رسد. برخلاف تصور عموم، آگورافوبیا فقط به ترس از فضاهای باز مربوط نمی‌شود، بلکه شامل ترس از مکان‌هایی مانند مترو، آسانسور یا حتی خروج از خانه نیز می‌شود.

۷. لالی انتخابی

فرد مبتلا به این اختلال، با اینکه توانایی صحبت دارد، در برخی موقعیت‌ها یا در حضور برخی افراد به‌طور کامل سکوت می‌کند. این مشکل بیشتر در کودکان دیده می‌شود و اغلب با اضطراب اجتماعی هم‌زمان بروز می‌کند.

۸. اختلال پس از سانحه (PTSD)

این اختلال پس از تجربه یا مشاهده یک رویداد بسیار آسیب‌زا مانند تصادف، جنگ یا تجاوز ایجاد می‌شود. فرد ممکن است دچار کابوس‌های شبانه، یادآوری‌های ناگهانی، بی‌خوابی یا گوش‌به‌زنگ بودن دائمی شود، حتی مدت‌ها پس از آن واقعه.

۹. اضطراب بیماری

در این اختلال، فرد مدام نگران است که به بیماری‌ جدی مبتلا شده باشد، حتی اگر هیچ نشانه‌ای نداشته باشد یا علائمش بسیار جزئی باشد. او ممکن است پیوسته به دنبال آزمایش، چکاپ یا مشورت با پزشکان مختلف باشد، بدون آن‌که قانع شود که سالم است.

چه چیزی باعث اختلالات اضطرابی می‌شود؟

اختلالات اضطرابی معمولاً نتیجه تعامل پیچیده‌ای از عوامل روانی، ژنتیکی، زیستی و محیطی هستند. تجربه اتفاقات استرس‌زا مانند خشونت، سوءاستفاده، فشارهای شغلی یا تحصیلی، و مشکلات مالی یا خانوادگی می‌تواند زمینه‌ساز بروز این مشکل شود. 

همچنین، مصرف مواد محرک یا مخدر، سابقه تروما، ابتلا به بیماری‌های جسمی مانند اختلالات تیروئید یا قلب، و حتی اختلال در عملکرد بخش‌هایی از مغز مانند آمیگدال، از دیگر عوامل مؤثر هستند. زمینه ژنتیکی نیز نقش مهمی دارد؛ به‌طوری‌که افرادی با سابقه خانوادگی اضطراب، بیشتر در معرض ابتلا به این اختلال قرار دارند.

بیشتر بخوانید: درمان اعتیاد با دستگاه rTMS

آیا اضطراب قابل درمان است؟

۱. روان‌درمانی

روان‌درمانی یکی از مؤثرترین روش‌ها برای درمان این مشکل است. در این روش، فرد یاد می‌گیرد افکار، باورها یا تجربیاتی که موجب اضطراب شده‌اند را شناسایی کرده و با آن‌ها به شیوه‌ای سالم‌تر کنار بیاید. روش‌هایی مثل درمان شناختی-رفتاری (CBT)، درمان پذیرش و تعهد (ACT)، مواجهه‌درمانی و روان‌درمانی تحلیلی، بسته به نوع اختلال و ویژگی‌های فردی، کاربرد دارند.

۲. دارودرمانی

گاهی برای کاهش علائم اضطراب، به‌ویژه در موارد شدید، داروهایی توسط روان‌پزشک تجویز می‌شود. داروهای ضد افسردگی مانند فلوکستین یا سیتالوپرام، بتابلوکرها برای کنترل علائم جسمی و بنزودیازپین‌ها برای کاهش سریع اضطراب (با مصرف محدود) از جمله این داروها هستند. مصرف این داروها باید حتما تحت نظر پزشک باشد، چون ممکن است در برخی افراد عوارض جانبی ایجاد کنند.

۳. روش‌های خودیاری و منابع آموزشی

در برخی موارد خفیف یا به عنوان درمان کمکی، منابع خودیاری مثل کتاب‌های کار، اپلیکیشن‌های سلامت روان و دوره‌های آنلاین CBT می‌توانند مؤثر باشند. این منابع به افراد کمک می‌کنند تا شناخت بیشتری از الگوهای فکری اضطراب‌زا پیدا کنند و راهکارهایی برای مدیریت آن یاد بگیرند.

جدیدترین روش درمان اضطراب

در این ادامه، روش‌های درمان اضطراب شدید بدون دارو را بررسی می‌کنیم؛ درمان‌هایی که در کلینیک مهر گلاب و توسط بهترین متخصص مغز و اعصاب با بهره‌گیری از پیشرفته‌ترین تجهیزات پزشکی ارائه می‌شوند.

۱. درمان با rTMS (تحریک مغناطیسی مغز)

در روش درمان استرس و اضطراب با rtms، دستگاهی روی سر قرار می‌گیرد که پالس‌های مغناطیسی خفیفی به قسمت‌هایی از مغز می‌فرستد. این پالس‌ها باعث می‌شوند فعالیت بخش‌هایی از مغز که در اضطراب نقش دارند، تنظیم شود. دستگاه آر تی ام اس درد ندارد و بدون نیاز به جراحی یا دارو انجام می‌شود. این روش به‌ویژه برای افرادی مناسب است که با دارو یا روان‌درمانی نتیجه خوبی نگرفته‌اند.

۲. درمان با tDCS (تحریک الکتریکی مستقیم مغز)

tDCS هم یک روش غیرتهاجمی است که با جریان الکتریکی بسیار ضعیف و از طریق الکترودهایی که روی پوست سر قرار می‌گیرند، نواحی خاصی از مغز را تحریک می‌کند. هدف این درمان، آرام کردن بخش‌هایی از مغز است که در ایجاد اضطراب بیش‌فعال شده‌اند. این روش ساده و بدون درد است و معمولاً در کنار درمان‌های دیگر استفاده می‌شود.

۳. نوروفیدبک

در نوروفیدبک، سنسورهایی روی سر قرار می‌گیرند تا فعالیت مغز را ثبت کنند. این اطلاعات به‌صورت تصویر یا صدا به خود فرد نشان داده می‌شود تا مغز یاد بگیرد چگونه خودش را تنظیم کند. در واقع، مغز کم‌کم آموزش می‌بیند که آرام‌تر و متعادل‌تر عمل کند. برای گرفتن نتیجه خوب، نیاز به چندین جلسه درمانی منظم هست. این روش برای افرادی مناسب است که ترجیح می‌دهند بدون دارو اضطرابشان را مدیریت کنند.

چطور اضطراب خود را کاهش دهیم؟

برای کاهش اضطراب، بهتر است درباره احساسات خود و علت‌های نگرانی‌تان صحبت کنید. فقط شنیده شدن و درک شدن می‌تواند به شما آرامش دهد؛ می‌توانید با یک دوست صحبت کنید یا با خط اضطراب بریتانیا تماس بگیرید. 

همچنین مراقبت از سلامت جسمانی‌تان اهمیت دارد؛ تغذیه سالم، فعالیت بدنی منظم، پرهیز از سیگار و الکل و خواب کافی به کنترل بهتر اضطراب کمک می‌کند.

تمرینات تنفسی نیز موثرند؛ صفحه ما درباره حملات پانیک نکاتی ارائه کرده است. برخی افراد با تمرین ذهن‌آگاهی احساس بهتری پیدا می‌کنند، البته این روش برای اضطراب اجتماعی مناسب نیست.

در ادامه راههای کاهش اضطراب را از نظر وبسایت nhs نیز بیان کرده ایم:

try talking about your feelings to a friend, family member, health professional or counsellor.

use calming breathing exercises

exercise – activities such as running, walking, swimming and yoga can help you relax

find out how to get to sleep if you’re struggling to sleep

eat a healthy diet with regular meals to keep your energy levels stable

consider peer support, where people use their experiences to help each other.

ترجمه:

سعی کنید در مورد احساسات خود با یک دوست، یکی از اعضای خانواده، متخصص سلامت یا مشاور صحبت کنید.

از تمرینات تنفسی آرامش‌بخش استفاده کنید.

ورزش کنید – فعالیت‌هایی مانند دویدن، پیاده‌روی، شنا و یوگا می‌توانند به شما در آرامش کمک کنند.

اگر برای خوابیدن مشکل دارید، نحوه خوابیدن را بیاموزید.

برای حفظ سطح انرژی خود، یک رژیم غذایی سالم با وعده‌های غذایی منظم داشته باشید.

حمایت همسالان را در نظر بگیرید، جایی که افراد از تجربیات خود برای کمک به یکدیگر استفاده می‌کنند.

بیشتر بخوانید: درمان اعتیاد با دستگاه rTMS

درمان اضطراب چقدر طول میکشد؟

مدت‌زمان درمان اضطراب از فردی به فرد دیگر متفاوت است و به عواملی مثل شدت علائم، شرایط زندگی، نوع درمان انتخابی و میزان همکاری فرد با درمانگر بستگی دارد. گاهی افراد تنها با چند جلسه روان‌درمانی بهبودی قابل توجهی را تجربه می‌کنند، در حالی‌که در موارد شدیدتر، درمان ممکن است چند ماه یا حتی بیشتر طول بکشد.

 روش‌هایی مثل درمان شناختی-رفتاری به‌ویژه در موارد خفیف تا متوسط مؤثر هستند، اما در اضطراب‌های مزمن، روند بهبودی نیازمند پیگیری مداوم و صبر بیشتری است. نکته مهم این است که اغلب اختلالات اضطرابی با درمان مناسب قابل کنترل‌اند و رسیدگی به آن، گامی مهم برای بهبود کیفیت زندگی به‌شمار می‌آید.

بیشتر بخوانید: 10 راه برای کنترل استرس و اضطراب در جنگ

اضطراب چه تاثیری روی بدن دارد؟

• تأثیر روی سیستم عصبی: اضطراب باعث فعال شدن حالت دفاعی بدن یا همان پاسخ “جنگ و گریز” می‌شود که هورمون‌های استرس مثل آدرنالین و کورتیزول ترشح می‌شوند. این موضوع ممکن است باعث سردرد، سرگیجه، احساس بی‌قراری، تحریک‌پذیری، گزگز صورت و سختی در تمرکز شود.
• تأثیر روی قلب و عروق: این اختلال می‌تواند تپش قلب، درد یا فشار در قفسه سینه و افزایش فشار خون ایجاد کند که به مرور خطر مشکلات قلبی را بالا می‌برد.
• تأثیر روی دستگاه گوارش: این حالت می‌تواند باعث تهوع، درد یا سوزش معده، اسهال یا یبوست، کاهش اشتها و حتی بروز مشکلاتی مثل سندرم روده تحریک‌پذیر شود.
• تأثیر روی تنفس: اضطراب ممکن است باعث تنفس سریع، احساس تنگی نفس و در موارد شدید حس خفگی شود.
• تأثیر روی عضلات: گرفتگی و تنش عضلانی در نواحی مثل گردن، شانه‌ها و کمر بسیار شایع است و گاهی این دردها مانع خواب راحت فرد می‌شوند.
• ضعیف شدن سیستم ایمنی: بالا رفتن سطح کورتیزول در اضطراب می‌تواند سیستم ایمنی را تضعیف کند و احتمال ابتلا به عفونت‌ها را افزایش دهد.
• اختلالات هورمونی: اضطراب شدید تعادل هورمون‌ها را به هم می‌زند و ممکن است باعث خستگی مزمن، تغییر در چرخه قاعدگی و کاهش میل جنسی شود.
• مشکلات پوستی: استرس و اضطراب ممکن است باعث تشدید یا بروز مشکلات پوستی مثل آکنه و اگزما شود.
• تغییرات خلقی: اضطراب مداوم می‌تواند منجر به افسردگی شود و در برخی موارد افراد برای مقابله با این احساس، به مصرف مواد مخدر یا الکل روی می‌آورند.
• اختلالات خواب: اضطراب باعث بی‌خوابی، کابوس یا بیدار شدن‌های مکرر در طول شب می‌شود که کیفیت خواب را به شدت کاهش می‌دهد.

نتیجه گیری

شناخت اینکه اضطراب چیست و چگونه درمان میشود، اولین و مهم‌ترین قدم برای رهایی از زنجیر افکار آزاردهنده و بازگشت به زندگی آرام است. اضطراب تنها یک دلشوره ساده نیست، بلکه واکنشی پیچیده است که در صورت تداوم، سلامت جسم و روان را تهدید می‌کند. خوشبختانه امروزه مسیرهای بهبودی بسیار هموارتر از گذشته شده است؛ از روش‌های سنتی مانند روان‌درمانی و دارو گرفته تا تکنولوژی‌های نوین و غیرتهاجمی نظیر rTMS و نوروفیدبک که در کلینیک مهرگلاب ارائه می‌شوند، همگی نویدبخش این هستند که این اختلال کاملاً قابل کنترل است.

فراموش نکنید که درمان زودهنگام، مانع از بروز عوارض جسمی و مزمن شدن نگرانی‌ها می‌شود. اگر شما یا عزیزانتان با علائم این اختلال دست‌ و‌ پنجه نرم می‌کنید، مشاوره با متخصصین مجرب در بهترین مرکز تخصصی آر تی ام اس rtms در تهران می‌تواند پاسخ دقیق‌تری به سوال شما درباره اینکه ریشه اضطراب چیست و چگونه درمان میشود، ارائه دهد.

سوالات متداول