نوروفیدبک روشی است که به مغز این فرصت را میدهد تا خودش را بازآموزی کند و به تعادلی طبیعی بازگردد؛ تعادلی که گاهی در اثر اضطراب، افسردگی یا مشکلات تمرکزی از دست میرود.
برخلاف درمانهای دارویی یا رواندرمانی، این تکنیک بهدنبال مداخله مستقیم در عملکرد مغز نیست، بلکه آن را به تنظیم خود دعوت میکند. اما نوروفیدبک دقیقاً چگونه کار میکند و برای چه کسانی میتواند مفید باشد؟ در این مقاله، به شیوهای دقیق و واقعبینانه به این پرسشها پاسخ میدهیم.
نوروفیدبک چیست؟
نوروفیدبک (Neurofeedback) یک روش درمانی غیرتهاجمی است که هدفش کمک به مغز برای ایجاد الگوهای فعالیت سالمتر است. هدف از درمان تنها تغییر طرز فکر و احساس شما نیست، بلکه تغییر مغز شما در سطح بیولوژیکی برای عملکرد بهتر است. تحقیقات جدید نشان دادهاند که مغز قادر به تغییر و انطباق است، فرآیندی که به آن نوروپلاستیسیته گفته میشود. نوروفیدبک میتواند این فرآیند را تسریع و تقویت کند.
برخلاف روشهای مرسوم که فقط به تغییر نگرش و احساسات میپردازند، نوروفیدبک امکان برقراری ارتباط مستقیم با مغز از طریق امواج مغزی را فراهم میکند. در این روش، فعالیتهای مغزی فرد با حسگرهایی اندازهگیری شده و بازخوردهای بصری یا شنیداری به او داده میشود تا بتواند الگوهای مغزی خود را مشاهده و به سمت بهبود هدایت کند.
کلینیک تخصصی مهرگلاب یکی از بهترین مراکز نوروتراپی و نوروفیدبک در تهران است که با استفاده از تجهیزات استاندارد و تیمی از متخصصان باتجربه، به درمان اختلالاتی مثل اضطراب، بیشفعالی، بیخوابی و مشکلات تمرکز کمک میکند. مهرگلاب فضایی آرام و حرفهای برای جلسات درمانی فراهم کرده و رویکردش مبتنی بر ارزیابی دقیق و برنامهریزی فردی برای هر مراجعهکننده است.
امواج مغزی چه هستند؟
امواج مغزی تکانههای الکتریکی هستند که سلولهای مغز برای ارتباط با هم از آنها استفاده میکنند. هر موج دو ویژگی اصلی دارد: فرکانس (سرعت حرکت موج) و دامنه (ارتفاع آن). امواج سریعتر معمولاً با تمرکز و آگاهی مرتبط هستند، در حالی که امواج کندتر به آرامش، مدیتیشن و خواب عمیق مربوط میشوند.
اختلالات روانی میتوانند این امواج را مختل کنند. برای مثال، افراد مبتلا به اضطراب امواج سریعتری دارند که باعث بیقراری میشود، در حالی که افراد با ADHD امواج کندتری دارند که باعث مشکلات تمرکز میشود. نوروفیدبک با تنظیم این امواج به بهبود وضعیت عاطفی و شناختی کمک میکند.
مزایای نوروفیدبک
درمان نوروفیدبک مزایای زیادی دارد، از جمله توانایی نمایش عملکرد درونی مغز. این روش میتواند واکنشهایی را نشان دهد که شما بهطور آگاهانه از آنها بیخبر هستید و به شما کمک میکند تا رفتارهای غیر مفید را شناسایی و تغییر دهید.
همچنین، نوروفیدبک واکنشهای مغز را بهصورت آنی نمایش میدهد، که این امکان را فراهم میآورد تا شما واکنشهای خود را بهتر درک کرده و از دیدگاه بیطرفانه به آنها نگاه کنید. این ویژگی بهویژه برای افرادی که با مشکلاتی مانند مدیریت خشم مواجهاند مفید است.
از دیگر مزایای نوروفیدبک میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- بهبود تمرکز و توجه: کمک به افزایش تمرکز و کاهش اختلالات توجه مانند ADHD.
- کاهش اضطراب و استرس: بهبود کنترل احساسات و کاهش سطح استرس.
- بهبود خواب: کمک به تنظیم الگوهای خواب و کاهش بیخوابی.
- بهبود خلق و خو: کاهش علائم افسردگی و بهبود وضعیت روحی.
- افزایش عملکرد مغزی: تقویت عملکرد شناختی و افزایش کارایی مغز.
نوروفیدبک برای درمان چه اختلالاتی مؤثر است؟
نوروفیدبک به عنوان یک روش درمانی برای تعدادی از اختلالات شناخته شده است و به طور مداوم در حال تحقیق و بررسی است. در حال حاضر، این درمان برای شرایط زیر مؤثر است:
- درمان بیش فعالی(ADHD) با نوروفیدبک
- افسردگی
- اضطراب
- اختلالات خواب
- میگرن
- اعتیاد
- اختلال وسواس فکری و عملی
- انرژی کم
- کنترل خشم
- تشنج
- اختلالات رفتاری مخرب مانند اختلال دوقطبی و اسکیزوفرنی
- ضربه مغزی
- افزایش عملکرد مغز
نوروفیدبک برای چه کسانی مناسب است؟
نوروفیدبک برای افرادی که به دنبال بهبود عملکرد مغزی و وضعیت روانی و جسمی خود هستند مناسب است. این درمان غیرتهاجمی به افراد کمک میکند تا با آموزش مغز، تواناییهای شناختی و عاطفی خود را تقویت کنند و از استرس، اضطراب، یا مشکلات خواب رهایی یابند. کسانی که تمایل دارند در عملکرد مغزی خود تغییرات مثبت ایجاد کنند، از نوروفیدبک بهرهمند خواهند شد.
بیشتر بخوانید: هزینه نوروفیدبک در سال 1404
فرایند درمان با نوروفیدبک چگونه است؟
فرایند درمان با نوروفیدبک به این صورت است که الکترودهایی بر روی سر بیمار قرار میگیرند که بسته به محل قرارگیریشان، بخشهای مختلف مغز را کنترل میکنند. سپس، از طریق بازخوردهای شنیداری یا بصری، بیمار میتواند واکنش مغز خود به تحریکات مختلفی که توسط درمانگر یا پزشک ارائه میشود، مشاهده کند.
این واکنشها در قالب نمودارهایی ثبت میشوند تا فرد بتواند واکنشهای طبیعی خود را مشاهده کند. پس از این مرحله، بیمار با کمک متخصص میتواند دلیل این واکنشها را درک کند، که به وی کمک میکند تا ریشه احساسات خود را بهتر بشناسد، حتی اگر این واکنشها برای او ناخودآگاه و بدون آگاهی اتفاق بیفتند.
مقایسه نوروفیدبک با دارودرمانی و رواندرمانی: کدام بهتر است؟
نوروفیدبک، دارودرمانی و رواندرمانی هر کدام مزایا و معایب خاص خود را دارند. دارودرمانی معمولاً در درمان اختلالات روانی مانند افسردگی و اضطراب سریعترین تاثیر را دارد، اما ممکن است عوارض جانبی به همراه داشته باشد. رواندرمانی، بهویژه در مواردی که فرد نیاز به پردازش عواطف و رفتارهای خود دارد، مفید است و اثرات بلندمدت تری ارائه میدهد.
نوروفیدبک به عنوان روشی غیرتهاجمی، با تنظیم فعالیتهای مغزی به بهبود مشکلاتی مانند اضطراب، افسردگی و اختلالات توجه کمک میکند و میتواند مکملی موثر برای دارودرمانی و رواندرمانی باشد، بهویژه زمانی که هدف درمان، بهبود عملکرد مغزی و کاهش وابستگی به دارو باشد.
جمع بندی
مغز انسان برای برقراری ارتباط و انجام عملکردهای صحیح از امواج مغزی استفاده میکند. این امواج ممکن است دچار اختلال در تنظیم شوند که میتواند به بروز علائم روانی یا عصبی منجر شود. نوروفیدبک به عنوان یک درمان غیرتهاجمی، به تنظیم فعالیت امواج مغزی کمک میکند و میتواند به بهبود عملکرد و سلامت روانی بیماران منجر شود.