تحریک الکتریکی مغز (tDCS) یکی از روشهای جدید و محبوب در حیطه تقویت رفتارها و فرآیندهای شناختی است. این روش غیرتهاجمی با ارسال جریان الکتریکی ضعیف به نواحی خاص مغز، به تنظیم فعالیت عصبی و بهبود عملکردهای شناختی مانند حافظه، تمرکز و یادگیری کمک میکند. در سالهای اخیر، TDCS به عنوان یک ابزار امیدوارکننده برای درمان طیف گستردهای از اختلالات از جمله افسردگی، اضطراب، درد مزمن و سکته مغزی مطرح شده است.
در این مقاله، به بررسی دقیق این روش درمانی، مکانیسم عملکرد آن و کاربردهای متنوع آن در حوزه سلامت روان و نورولوژی خواهیم پرداخت.
تحریک الکتریکی مغز tdcs چیست؟
تحریک الکتریکی مغز با جریان مستقیم ترانس کرانیال (tDCS) یک روش درمانی نوین و غیرتهاجمی است که در آن جریان الکتریکی ضعیفی به منظور تحریک مناطق خاصی از مغز استفاده میشود. این روش با هدف بهبود عملکردهای شناختی، کاهش علائم اختلالات روانی و عصبی و افزایش تواناییهای شناختی مانند حافظه، توجه و زبان به کار میرود.
در این روش، الکترودهایی بر روی پوست سر قرار میگیرند و جریان الکتریکی ضعیفی از آنها عبور میکند. این جریان الکتریکی میتواند فعالیت نورونها در مناطق هدف را افزایش یا کاهش دهد. tDCS به دلیل سادگی، ایمنی و هزینه پایین، به عنوان یک روش درمانی امیدوارکننده در حوزه علوم اعصاب شناخته شده است.
تحریک الکتریکی مغز tdcs چه کاربردهایی دارد؟
تحریک الکتریکی مغز (tDCS) به عنوان یک روش غیرتهاجمی و موثر در بهبود تواناییهای شناختی و کنترل علائم روانی و عصبی شناخته میشود. این تکنیک با اعمال جریان الکتریکی ضعیف به نواحی خاصی از مغز، تأثیرات مثبتی بر تقویت حافظه، کنترل هیجانات و بهبود عملکردهای اجتماعی دارد. به طور کلی کاربردهای تحریک الکتریکی مغز با جریان مستقیم (tDCS) عبارت اند از:
- درمان اختلالات روانپزشکی: TDCS در درمان طیف وسیعی از اختلالات روانپزشکی مانند افسردگی، اضطراب، اختلال وسواس فکری-عملی (OCD)، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، و اختلالات دو قطبی مورد بررسی قرار گرفته است. این روش با تنظیم فعالیت نواحی مغزی مرتبط با خلق و خو و هیجانات، میتواند به بهبود علائم این اختلالات کمک کند.
- بهبود عملکرد شناختی: TDCS میتواند به بهبود عملکرد شناختی مانند حافظه، توجه، سرعت پردازش اطلاعات و حل مسئله کمک کند. این روش در درمان اختلالات شناختی مرتبط با افزایش سن، آسیبهای مغزی و بیماریهای عصبی مانند آلزایمر و پارکینسون مورد استفاده قرار میگیرد.
- تسکین درد: TDCS در درمان دردهای مزمن مانند سردردهای میگرنی، دردهای فیبرومیالژیا و دردهای ناشی از آسیبهای نخاعی موثر واقع شده است.
- بازتوانی پس از سکته مغزی: TDCS میتواند به بهبود عملکرد حرکتی و شناختی در افرادی که دچار سکته مغزی شدهاند کمک کند.
- درمان اعتیاد: برخی مطالعات نشان میدهند که TDCS میتواند در درمان اعتیاد به مواد مخدر و الکل موثر باشد.
- مدیریت علائم پارکینسون و صرع: کمک به کنترل علائم این اختلالات عصبی و کاهش اثرات جانبی داروها.
نحوه عملکرد تحریک الکتریکی مغز tdcs
تحریک الکتریکی مغز با استفاده از روش جریان مستقیم ترانس کرانیال (tDCS) به وسیله دو الکترود صورت میگیرد که به پوست سر متصل میشوند. این الکترودها معمولاً از نوع یکبار مصرف بوده و جریان الکتریکی ضعیفی، بین ۱ تا ۲ میلیآمپر، از طریق آنها برقرار میشود. یکی از الکترودها به عنوان الکترود هدف عمل میکند و دیگری به عنوان الکترود مرجع شناخته میشود. در برخی از دستگاهها، الکترود مرجع ممکن است در خارج از سر، مانند روی بازو، قرار گیرد. این جریان الکتریکی به مدت حدود ۳۰ دقیقه به طور مداوم به مغز منتقل میشود و از جمجمه عبور میکند تا تأثیرات درمانی لازم را اعمال کند.
مراحل اجرای تحریک الکتریکی مغز
در این روش، ابتدا محل قرارگیری الکترودها بر اساس نوع اختلال مشخص میشود. قبل از اتصال، بررسی سلامت پوست فرد الزامی است. برای چسباندن الکترودها، از خمیر رسانا یا ژل EEG استفاده میشود تا توزیع جریان به بهترین نحو ممکن انجام گیرد. سپس، الکترودها به محرک از طریق سیمهای متصل به پورتهای آند و کاتد وصل میشوند. در نهایت، مدت زمان تحریک، شدت جریان و نحوه افزایش یا کاهش آن برنامهریزی میشود.
عوارض tDCS چیست؟
مانند هر روش درمانی دیگر، tDCS نیز ممکن است با برخی عوارض جانبی همراه باشد.
عوارض جانبی شایع و خفیف:
- تحریک پوستی: قرمزی، خارش و احساس سوزش در نواحی قرارگیری الکترودها شایعترین عارضه جانبی tDCS است. این عوارض معمولاً خفیف بوده و پس از پایان جلسه درمانی برطرف میشوند.
- سردرد، حالت تهوع و سرگیجه: برخی افراد ممکن است پس از انجام tDCS، دچار سردرد، حالت تهوع یا سرگیجه شوند. این عوارض نیز معمولاً موقتی هستند و با گذشت زمان بهبود مییابند.
عوارض نادر و جدی:
- تغییرات خلقی موقت: در برخی موارد، tDCS ممکن است باعث تغییرات موقتی در خلق و خو مانند شیدایی یا افسردگی شود. این عوارض بیشتر در افرادی که سابقه اختلالات خلقی دارند، دیده میشود.
- تشنج: اگرچه بسیار نادر است، اما احتمال وقوع تشنج در افراد مستعد پس از انجام tDCS وجود دارد.
موارد منع مصرف روش TDCS
تحریک الکتریکی مغز با روش TDCS برای همه افراد مناسب نیست. افرادی که دارای باتری قلب، دستگاه تنظیم ضربان قلب، یا هر نوع زخم باز در ناحیه سر هستند، نباید از این روش درمانی استفاده کنند. وجود زخم یا خراشیدگی در پوست سر میتواند خطر ابتلا به عفونت را افزایش داده و همچنین ممکن است به دلیل کاهش مقاومت پوست، شدت جریان الکتریکی را تغییر دهد. بنابراین، قبل از انجام این روش درمانی، ضروری است که پزشک تمامی شرایط پزشکی فرد را به طور کامل بررسی کند.
بیشتر بخوانید: تفاوت TDCS و rTMS: کدام روش بهتر است؟
انجام تحریک الکتریکی مغز چه احساسی دارد؟
در حین درمان با tDCS، اکثر افراد تجربهای از احساس سوزن سوزن شدن خفیف، خارش یا گرما را گزارش میکنند. این حسها به هیچ وجه دردناک نیستند و بلافاصله پس از پایان تحریک، به طور کامل از بین میروند. سطح تحمل این احساسات تحت تأثیر کیفیت تجهیزات استفاده شده، شیوههای تنظیم، شدت جریان (معمولاً چند میلیآمپر) و مدت زمان درمان (که ممکن است به دهها دقیقه برسد) قرار دارد.
جمع بندی تحریک الکتریکی مغز tdcs
TDCS دستگاهی مرتبط با نوروتراپی است و برای تعدیل فعالیتهای مغزی استفاده میشود که در درمان طیف وسیعی از اختلالات عصبی و روانی کاربرد دارد. با اعمال جریان الکتریکی ضعیف بر روی نواحی خاصی از مغز، این روش میتواند به بهبود علائمی مانند افسردگی، اضطراب، درد مزمن و اختلالات شناختی کمک کند. کلینیک مهرگلاب با ارائه خدمات تخصصی در زمینه tDCS، تحت نظر کارشناسان مجرب، امکانات پیشرفتهای را برای درمان بیماران و ارتقاء تواناییهای شناختی در اختیار مراجعین قرار میدهد.