درمان سکته مغزی با rTMS

تصور کنید که در یک لحظه، تمام نقشه‌های زندگی‌تان درهم می‌شکند و بخش مهمی از توانایی‌های حرکتی، گفتاری یا حسی شما، که تا دیروز بدیهی به نظر می‌رسید، از کار می‌افتد. سکته مغزی یا همان “Stroke”، یک اتفاق ناگهانی و ویرانگر است که سالانه میلیون‌ها نفر را درگیر می‌کند و زندگی آن‌ها و خانواده‌هایشان را برای همیشه تغییر می‌دهد. چالش اصلی پس از بقا، مرحله توانبخشی است؛ مسیری طولانی و گاه ناامیدکننده که هدف آن بازیابی عملکردهای از دست رفته است. در این مسیر، بسیاری از بیماران به نقطه‌ای می‌رسند که پیشرفت‌های توانبخشی سنتی کند می‌شود و احساس می‌کنند به سقف توان خود رسیده‌اند. اما خبر خوب این است که دانش پزشکی امروز از مرزهای قدیمی عبور کرده و ابزاری نوین و قدرتمند برای تسریع و تقویت این روند پیدا کرده است. درمان سکته مغزی با rTMS (تحریک مغناطیسی مغز)، به عنوان یک روش غیرتهاجمی و بدون دارو، در سال‌های اخیر مورد توجه قرار گرفته است. این روش با استفاده از پالس‌های مغناطیسی، فعالیت سلول‌های عصبی آسیب‌دیده در مغز را تحریک می‌کند و می‌تواند به بازیابی عملکردهای از دست رفته کمک کند. ما در کلینیک تخصصی مهر گلاب اینجا هستیم تا شما را با این ستاره جدید دنیای نوروتراپی آشنا کنیم: تحریک مغناطیسی مغز به صورت مکرر (rTMS)،مزایا و محدودیت‌های آن و نحوه عملکرد rTMS. آر تی ام اس نه یک معجزه، بلکه یک روش علمی است که با هدف قرار دادن پلاستیسیته و انعطاف‌پذیری مغز، می‌تواند توان بالقوه مغز آسیب‌دیده شما را برای سازماندهی مجدد فعال کند و نویدبخش یک زندگی با کیفیت‌تر پس از سکته باشد.

آر تی ام اس چیست و چگونه به مغز آسیب‌دیده کمک می‌کند؟

آر تی ام اس یک روش درمانی پیشرفته و غیرتهاجمی است که با استفاده از پالس‌های مغناطیسی قوی، می‌تواند فعالیت الکتریکی سلول‌های عصبی را در مناطق مشخصی از مغز تنظیم کند. پس از سکته، معمولاً یک عدم تعادل در فعالیت الکتریکی مغز رخ می‌دهد؛ ناحیه آسیب‌دیده یعنی ناحیه‌ای که خون به آن نرسیده کم‌کار می‌شود و ناحیه سالم مقابل آن در نیمکره دیگر، فعالیتش بیش از حد زیاد می‌شود. این دو نیمکره با هم رقابت دارند و این عدم تعادل، مانع از بازآموزی و ترمیم توسط مغز می‌شود. آر تی ام اس با ارسال پالس‌های دقیق به این دو ناحیه، تعادل را به مغز باز می‌گرداند؛ با فعال‌سازی ناحیه کم‌کار و یا آرام کردن ناحیه پرکار، به مغز کمک می‌کند تا مسیرهای عصبی جدیدی را برای انجام عملکردهای از دست رفته مانند حرکت دست یا صحبت کردن ایجاد کند و این فرایند را که به آن پلاستیسیته عصبی می‌گویند، به شکل چشمگیری تسریع بخشد.

بیشتر بخوانید: درمان پرخوری عصبی با rtms

مفهوم پلاستیسیته عصبی و نقش آن در بهبودی پس از سکته

مغز انسان یک اندام شگفت‌انگیز با قابلیت انعطاف‌پذیری باورنکردنی است که به این ویژگی پلاستیسیته عصبی می‌گویند. این قابلیت به مغز اجازه می‌دهد تا در پاسخ به آسیب، مانند سکته مغزی، خود را بازآرایی کرده و وظایف نواحی آسیب‌دیده را به بخش‌های سالم منتقل کند. توانبخشی سنتی مانند فیزیوتراپی یا گفتاردرمانی در واقع از همین پلاستیسیته استفاده می‌کند، اما آر تی ام اس مانند یک کاتالیزور قدرتمند عمل می‌کند؛ این روش با تنظیم فعالیت الکتریکی مغز، بستر مناسب را برای حداکثر استفاده از جلسات توانبخشی فراهم می‌آورد. به عبارت دیگر، آر تی ام اس مسیرهای عصبی خفته یا مسدود شده را بیدار می‌کند تا جلسات فشرده گفتاردرمانی یا کاردرمانی بتوانند بیشترین بازدهی را داشته باشند و بیمار به نقطه‌ای فراتر از انتظار دست یابد.

درمان سکته مغزی با آر تی ام اس (rTMS) 

درمان سکته مغزی با تحریک مغناطیسی مغز (rTMS) به عنوان یک رویکرد نوین در توانبخشی پس از سکته مغزی مطرح است. این روش با تحریک غیرتهاجمی سلول‌های عصبی مغز، فرآیند بهبود و بازیابی عملکرد از دست رفته را تسریع می‌کند. rTMS با ایجاد میدان‌های مغناطیسی متمرکز، قادر است فعالیت نورون‌ها را در نواحی آسیب‌دیده یا تحت تأثیر سکته مغزی، تعدیل کند. 

این تحریک، پدیده نوروپلاستیسیته را تقویت می‌کند؛ نوروپلاستیسیته به توانایی مغز در ایجاد مسیرهای عصبی جدید و ترمیم مدارهای موجود پس از آسیب اشاره دارد. به عبارت دیگر، rTMS با تحریک سلول‌های مغزی، به آن‌ها کمک می‌کند تا ارتباطات جدیدی برقرار کرده و عملکردهای از دست رفته را بازیابند. این امر در بهبود عملکرد حرکتی، گفتاری و سایر عملکردهای شناختی که پس از سکته مغزی مختل می‌شوند، نقش بسزایی دارد.

اثربخشی rTMS در درمان سکته مغزی در مطالعات متعددی به اثبات رسیده است. این روش درمانی به طور خاص بر بهبود عوارض شایع سکته مغزی مانند فلج اندام‌ها، اختلالات گفتاری، مشکلات بلع و عدم تعادل تمرکز دارد. با تحریک هدفمند نواحی خاصی از مغز که مسئول کنترل این عملکردها هستند، rTMS جریان‌های الکتریکی القایی ایجاد می‌کند که منجر به تحریک سلول‌های عصبی و بهبود انتقال سیگنال‌های حرکتی و عصبی می‌شود.  

مراحل درمان سکته مغزی با rTMS

1. در اولین جلسه، تمرکز اصلی بر تنظیم دقیق موقعیت کویل ار تی ام اس بر روی سر بیمار است. برای این منظور، متخصص چندین سنجش و بررسی انجام می‌دهد تا از قرارگیری صحیح کویل اطمینان حاصل شود. کویل rTMS در طول درمان به صورت معلق بر روی پوست سر بیمار قرار می‌گیرد.

2. سپس پزشک با ارسال چند پالس کوتاه، “آستانه حرکتی” بیمار را اندازه‌گیری می‌کند. آستانه حرکتی، حداقل شدت تحریک لازم برای ایجاد حرکت در عضله هدف (معمولاً انگشت شست) است و از فردی به فرد دیگر متفاوت است. این اندازه‌گیری به پزشک کمک می‌کند تا تنظیمات دستگاه را به طور دقیق و متناسب با شرایط هر بیمار تنظیم کند و میزان انرژی مورد نیاز برای تحریک سلول‌های مغزی را تعیین کند.

3. پس از تعیین آستانه حرکتی، موقعیت کویل بر اساس ناحیه مورد نظر در مغز تنظیم می‌شود و درمان اصلی آغاز می‌گردد. بیمار در طول درمان صداهای کلیک مانندی را می‌شنود و احساس ضربه خفیفی را در زیر کویل حس می‌کند.

جلسات درمانی بعدی معمولاً با تنظیمات اولیه انجام می‌گیرند و نیازی به تغییرات مکرر ندارند مگر در شرایط خاص. rTMS با تحریک نورون‌های آسیب‌دیده و فعال‌سازی پدیده نوروپلاستیسیته، به بازسازی مسیرهای عصبی کمک کرده و عوارض سکته مغزی، مانند اختلالات حرکتی، عدم تعادل، و مشکلات گفتاری را به تدریج کاهش می‌دهد.

چه زمان‌هایی آر تی ام اس پس از سکته مغزی بیشترین اثربخشی را دارد؟

اثربخشی آر تی ام اس به طور کلی در دو بازه زمانی پس از سکته مغزی مورد توجه است: مرحله حاد : چند روز تا چند هفته اول و مرحله مزمن :بیش از شش ماه. در مرحله حاد، هدف اصلی کاهش آسیب و تورم است. اما در مرحله مزمن، زمانی که توانبخشی سنتی به فلات رسیده و پیشرفت‌ها کند شده است، آر تی ام اس می‌تواند بهترین نتایج را نشان دهد. با این حال، تحقیقات نشان می‌دهد که استفاده از آر تی ام اس در مرحله تحت حاد که حدود یک تا شش ماه پس از سکته است، همزمان با بیشترین پتانسیل بهبودی طبیعی مغز، می‌تواند بیشترین تأثیر را در تسریع و تقویت نتایج توانبخشی، به ویژه در بازیابی حرکت دست و بهبود مشکلات گفتاری داشته باشد. تصمیم‌گیری در مورد بهترین زمان شروع حتماً باید با ارزیابی دقیق متخصص مغز و اعصاب در کلینیک مهر گلاب صورت گیرد.

مزایای درمان سکته مغزی با دستگاه rTMS

1. بازیابی عملکرد حرکتی:

سکته مغزی می‌تواند منجر به اختلالات حرکتی گوناگونی از جمله فلج یا ضعف در یک طرف بدن، سفتی عضلات و مشکلات تعادلی شود. rTMS با ارسال پالس‌های الکترومغناطیسی به نواحی آسیب‌دیده مغز، به تدریج توانایی‌های حرکتی از دست رفته را بازیابی می‌کند. این تحریک مغناطیسی، نورون‌های مغزی را فعال کرده و مسیرهای عصبی جدیدی را برای جبران آسیب ایجاد شده، شکل می‌دهد.

2. استقلال در انجام فعالیت‌های روزمره:

ناتوانی در انجام فعالیت‌های روزمره مانند غذا خوردن، لباس پوشیدن و بهداشت شخصی، یکی از چالش‌های بزرگ پس از سکته مغزی است. rTMS با بهبود عملکرد حرکتی و شناختی، به بیماران کمک می‌کند تا استقلال خود را در انجام این فعالیت‌ها به دست آورند. تمرینات توانبخشی همراه با rTMS، نقش مهمی در تقویت عملکرد مغز و تسهیل انجام فعالیت‌های روزانه ایفا می‌کنند.

3. بهبود مهارت‌های ارتباطی و حافظه:

سکته مغزی می‌تواند بر مهارت‌های ارتباطی و حافظه نیز تأثیر منفی بگذارد. اختلال در تکلم، ضعف عضلات مرتبط با گفتار و مشکلات حافظه از جمله این موارد هستند. rTMS با تحریک نواحی مرتبط با این عملکردها در مغز، به بهبود تکلم، حافظه، تمرکز، قضاوت و درک مطلب کمک می‌کند. ترکیب rTMS با جلسات گفتاردرمانی، نتایج بهتری را به همراه خواهد داشت.

4. ارتقاء سلامت روان:

بهبود وضعیت جسمانی و بازیابی توانایی‌ها، تأثیر مثبتی بر سلامت روان بیماران دارد. بسیاری از افراد پس از سکته مغزی دچار افسردگی، اضطراب و تغییرات خلقی می‌شوند. rTMS با بهبود عملکرد مغز و افزایش احساس استقلال، به کاهش این مشکلات روانی کمک می‌کند. حمایت خانواده و اطرافیان نیز در این مسیر بسیار مؤثر است.

دیگر مزایای کلیدی rTMS در درمان سکته مغزی:

• غیرتهاجمی بودن
• ایمنی بالا 
• کوتاه بودن زمان درمان و به صورت سرپایی
• بازدهی و کیفیت درمانی بالا
• عدم نیاز به دارو
• بدون درد و ناراحتی
• عدم نیاز به بیهوشی

درمان سکته مغزی با دستگاه rTMS آر تی ام اس و بازیابی عملکرد حرکتی

یکی از شایع‌ترین و ناتوان‌کننده‌ترین عوارض سکته مغزی، ضعف یا فلج در یک سمت بدن، به خصوص در دست و پا است. هدف اصلی آر تی ام اس در این زمینه، بهبود این ناتوانی‌های حرکتی است. پزشک متخصص با تعیین دقیق محل قشر حرکتی درگیر در مغز، از طریق پالس‌های مغناطیسی به تحریک آن ناحیه می‌پردازد. نوع تحریک به گونه‌ای انتخاب می‌شود که یا فعالیت ناحیه آسیب‌دیده را تقویت کند یا فعالیت بیش از حد ناحیه سالم را کاهش دهد تا تعادل بین دو نیمکره مغز بازگردد. این تعادل، به مغز اجازه می‌دهد تا کنترل بهتری بر روی عضلات دست و پا پیدا کند و هنگامی که این تحریک همراه با جلسات فشرده فیزیوتراپی و کاردرمانی باشد، باعث می‌شود که مغز بتواند مسیرهای عصبی جدید را سریع‌تر بازسازی کند و بیمار حرکات را با دقت و قدرت بیشتری انجام دهد.

بیشتر بخوانید: درمان وسواس با rTMS بدون دارو و عوارض جانبی

تأثیر آر تی ام اس بر مشکلات گفتاری پس از سکته 

اختلالات گفتاری یا آفازی، یکی دیگر از عوارض رایج سکته مغزی است که می‌تواند تأثیر عمیقی بر کیفیت زندگی فرد بگذارد. ناحیه مغزی مسئول تولید و درک زبان اغلب در نیمکره چپ قرار دارد. در بیماران مبتلا به آفازی، آر تی ام اس می‌تواند با هدف قرار دادن نواحی مرتبط با زبان، به ویژه ناحیه بروکا یا ورنیکه، به بازیابی توانایی‌های گفتاری کمک کند. پالس‌های مغناطیسی با تعدیل فعالیت نورون‌ها در این مناطق، به مغز کمک می‌کنند تا شبکه زبانی را بازسازی کرده و یا بخش‌های سالم مغز را برای پذیرش وظایف بخش آسیب‌دیده آماده کند. ترکیب جلسات آر تی ام اس با گفتاردرمانی تخصصی، سرعت یادگیری و بازگشت مهارت‌های زبانی، مانند نام‌گذاری اشیا، تکرار کلمات و درک جملات را به شکل قابل توجهی افزایش می‌دهد و امید به صحبت کردن روان‌تر را زنده نگه می‌دارد.

آر تی ام اس و درمان دردهای مزمن پس از سکته 

متأسفانه، بخشی از بیماران پس از سکته مغزی، دچار نوعی درد مزمن و مقاوم به درمان می‌شوند که به آن درد مرکزی پس از سکته یا درد نوروپاتیک می‌گویند. این درد به دلیل آسیب به مسیرهای حسی در مغز یا تالاموس ایجاد می‌شود و می‌تواند کیفیت زندگی بیمار را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. آر تی ام اس در این مورد نیز با اثرگذاری بر روی مسیرهای حسی و تعدیل فعالیت قشر حرکتی و حسی مغز، می‌تواند به عنوان یک ابزار قدرتمند برای کاهش شدت و تکرار این نوع دردهای مزمن عمل کند. پالس‌های مغناطیسی با کاهش فعالیت بیش از حد و نامنظم در سیستم حسی مغز که منجر به احساس درد کاذب می‌شود، می‌توانند سیگنال‌های درد را تعدیل کرده و به بیمار آرامش بیشتری ببخشند و این یک مزیت بزرگ برای تکمیل دوره توانبخشی است.

اهمیت ترکیب آر تی ام اس با توانبخشی سنتی برای نتایج بلندمدت

تجربه ما در کلینیک تخصصی مهر گلاب نشان داده است که آر تی ام اس یک درمان مستقل و جایگزین برای توانبخشی سنتی نیست، بلکه یک تقویت‌کننده نیرومند است. بیشترین و پایدارترین نتایج زمانی حاصل می‌شوند که این روش به صورت همزمان با جلسات فشرده فیزیوتراپی، کاردرمانی و گفتاردرمانی اجرا شود. آر تی ام اس مغز را در حالت پلاستیک‌پذیری بالا قرار می‌دهد و به آن می‌گوید: “حالا زمان یادگیری دوباره است”. سپس، تمرینات توانبخشی، این فرصت مغناطیسی شده را به مسیرهای عصبی دائمی تبدیل می‌کنند. این رویکرد ترکیبی، کلید دستیابی به بهبودی‌هایی است که نه تنها در کوتاه‌مدت، بلکه برای سال‌ها و حتی چندین سال با بیمار باقی می‌ماند، زیرا در واقع، مسیرهای عصبی بازسازی شده‌اند و نه فقط علائم پوشانده شده‌اند.

عوارض درمان سکته مغزی با تحریک مغناطیسی مغز چیست؟

بیشتر عوارض جانبی rTMS خفیف و موقت بوده و پس از مدت کوتاهی برطرف می‌شوند. این عوارض شامل موارد زیر است:

• احساس ضربه یا تپش خفیف: در طول جلسه درمان، بیمار ممکن است احساس ضربه‌های خفیف یا تپش‌های کوتاه در ناحیه سر، زیر محل قرارگیری سیم‌پیچ rTMS، داشته باشد. این احساس ناشی از تحریک مغناطیسی بافت‌های عصبی است و معمولاً آزاردهنده نیست.
• سردرد: برخی از بیماران پس از جلسه rTMS دچار سردرد خفیف می‌شوند. این سردرد معمولاً ظرف چند ساعت و با مصرف مسکن‌های بدون نسخه مانند استامینوفن بهبود می‌یابد.
• ناراحتی یا سوزش پوست سر: در موارد نادر، ممکن است بیمار در محل تماس سیم‌پیچ با پوست سر، احساس ناراحتی، سوزش یا گزگز خفیف داشته باشد. این علائم معمولاً موقت هستند.
• صدای دستگاه: دستگاه rTMS هنگام تولید پالس‌های مغناطیسی، صدای نسبتاً بلندی ایجاد می‌کند. استفاده از محافظ گوش می‌تواند به کاهش این ناراحتی کمک کند.

نتیجه گیری

سکته مغزی، پایان راه نیست؛ بلکه شروع یک نبرد سخت برای بازپس‌گیری زندگی است. هر حرکت کوچکی که پس از سکته مغزی به دست می‌آید، یک پیروزی بزرگ است و ما در اینجا هستیم تا این پیروزی‌ها را ممکن سازیم. درمان با آر تی ام اس یک تکنولوژی الهام‌بخش است که می‌تواند پتانسیل خفته مغز شما را برای ترمیم و بازیابی فعال کند و سرعت توانبخشی را به سطحی بالاتر از انتظار برساند. درمان سکته مغزی با دستگاه rTMS (تحریک مغناطیسی مغز) یک روش نوین و غیرتهاجمی است که با استفاده از امواج مغناطیسی به بهبود عملکرد عصبی و حرکتی بیماران کمک می‌کند. این تکنیک از طریق تحریک نقاط خاصی از مغز، بازسازی ارتباطات عصبی و تقویت توانبخشی را تسهیل می‌کند. rTMS در درمان افسردگی، فلج اندام و اختلالات گفتاری پس از سکته تأثیر قابل‌توجهی دارد و به‌عنوان یک روش جایگزین مکمل در کنار توانبخشی استفاده می‌شود. این روش ایمن، غیرتهاجمی و با تمرکز بر ریشه‌های عصبی مشکل، نویدبخش بازگشت به استقلال و کیفیت زندگی بهتر است. ما در کلینیک تخصصی مهر گلاب، شناخته شده بعنوان بهترین مرکز فوق تخصصی آر تی ام اس در تهران با بهره‌گیری از پروتکل‌های درمانی به‌روز و تیمی دلسوز، متعهد به همراهی شما در این مسیر پرامید هستیم. وقت آن است که به مغز خود شانس بهبودی دوباره را بدهید.

سؤالات متداول

۱. آیا درمان آر تی ام اس برای همه انواع سکته مغزی و آسیب‌ها موثر است؟

آر تی ام اس به ویژه برای بهبود عملکرد حرکتی دست و پا و همچنین اختلالات گفتاری پس از سکته مغزی مؤثر است. اثربخشی آن به شدت و محل آسیب بستگی دارد، اما در بسیاری از موارد مزمن که بهبودی متوقف شده، می‌تواند پیشرفت مجددی ایجاد کند. ارزیابی دقیق توسط متخصص، نوع سکته شما و میزان پتانسیل مغزتان برای بهبودی را مشخص می‌کند.

۲. بهبودی کامل با آر تی ام اس چقدر طول می‌کشد و آیا تضمینی است؟

بهبودی یک فرآیند تدریجی است و معمولاً پس از اتمام ۲۰ تا ۳۰ جلسه اصلی (طی ۴ تا ۶ هفته) نتایج قابل مشاهده می‌شود و این روند بهبودی پس از پایان جلسات نیز ادامه می‌یابد. اگرچه در پزشکی هیچ درمانی صد در صد تضمینی نیست، اما آر تی ام اس با فعال‌سازی پلاستیسیته مغز، بالاترین شانس ممکن برای بهبود پایدار و طولانی مدت را در کنار توانبخشی فشرده فراهم می‌آورد.

۳. آیا آر تی ام اس درمانی دردناک است و چه عوارضی دارد؟

خیر، آر تی ام اس کاملاً غیرتهاجمی و بدون درد است و نیازی به بیهوشی ندارد. بیمار در طول جلسه بیدار است. شایع‌ترین عوارض جانبی شامل یک سردرد خفیف یا احساس انقباض عضلانی در ناحیه تحریک است که معمولاً پس از چند جلسه برطرف می‌شود. این روش در مقایسه با سایر درمان‌ها، عوارض جانبی بسیار ناچیزی دارد.

4. آیا درمان سکته مغزی با rTMS به تنهایی کافی است یا باید در کنار سایر درمان‌ها انجام شود؟

خیر، درمان سکته مغزی با rTMS به عنوان یک مکمل قدرتمند عمل می‌کند. بیشترین اثربخشی زمانی حاصل می‌شود که استفاده از دستگاه rTMS برای سکته مغزی با توانبخشی سنتی (فیزیوتراپی و گفتاردرمانی) ترکیب شود تا مسیرهای عصبی جدید با سرعت و پایداری بیشتری بازسازی شوند.