همه چیز درباره افسردگی؛ از علائم تا درمان بدون دارو

افسردگی حالتی فراتر از یک ناراحتی ساده یا بی‌حوصلگی روزمره است. این اختلال می‌تواند بی‌صدا به زندگی‌مان وارد شود و کم‌کم انگیزه، انرژی و لذت از چیزهایی که دوست داشتیم را از ما بگیرد. خیلی وقت‌ها خودمان هم متوجه نمی‌شویم چه اتفاقی افتاده، فقط می‌دانیم چیزی درست نیست. 

شاید شما یا یکی از نزدیکانتان همین حالا هم با این احساس درگیر باشید. در این مطلب تلاش کرده‌ایم نگاهی کامل به افسردگی داشته باشیم؛ از نشانه‌ها و انواع آن گرفته تا روش‌های مؤثر برای درمان.

افسردگی چیست؟ تعریف علمی و روانشناسی افسردگی

افسردگی یک اختلال روانی‌ست که با احساس مداوم غم، بی‌انگیزگی و کاهش علاقه به فعالیت‌های روزمره شناخته می‌شود؛ حالتی که می‌تواند بر فکر، حافظه، خواب و حتی اشتهای فرد تأثیر بگذارد. 

البته همه‌ی ما گاهی در شرایط سخت زندگی، مثل از دست دادن عزیز یا شکست در روابط، غمگین می‌شویم و این واکنش طبیعی‌ست. اما وقتی این حال بد برای دو هفته یا بیشتر ادامه پیدا کند و با علائمی مثل خستگی، احساس بی‌ارزشی یا حتی افکار آسیب‌زننده همراه باشد، ممکن است با افسردگی مواجه باشیم. واقعیت این است که اگرچه این اختلال می‌تواند زندگی را تیره و سنگین کند، اما با درمان درست، قابل کنترل و بهبود است.

انواع افسردگی

افسردگی بالینی (اختلال افسردگی اساسی): رایج‌ترین و شدیدترین نوع افسردگی است که حداقل دو هفته ادامه دارد و با علائمی مانند غم عمیق، بی‌انگیزگی، اختلال خواب و کاهش اشتها همراه است.

افسردگی مداوم (PDD): نوعی افسردگی خفیف تا متوسط اما طولانی‌مدت است که دست‌کم دو سال باقی می‌ماند. این نوع قبلاً با نام «دیستایمیا» شناخته می‌شد.

اختلال بی‌نظمی خلقی مخرب (DMDD): بیشتر در کودکان دیده می‌شود و با تحریک‌پذیری دائمی و طغیان‌های خشم مکرر همراه است. معمولاً از حدود ۱۰ سالگی آغاز می‌شود.

اختلال دیسفوریک پیش از قاعدگی (PMDD): نوعی اختلال شدید خلقی است که در روزهای پیش از شروع پریود ظاهر می‌شود و شامل اضطراب، تحریک‌پذیری و نوسانات خلقی شدید است.

افسردگی مربوط به بارداری و پس از زایمان: ممکن است در دوران بارداری یا تا چند هفته پس از زایمان بروز کند و با علائمی مانند غم عمیق، گریه‌های مکرر، بی‌خوابی یا احساس ناتوانی در مراقبت از نوزاد همراه باشد.

افسردگی در دوران یائسگی: تغییرات هورمونی دوران یائسگی یا یائسگی کامل می‌تواند منجر به بروز این اختلال یا تشدید آن در زنان شود.

افسردگی فصلی (اختلال عاطفی فصلی): معمولاً در پاییز و زمستان ظاهر می‌شود و با کاهش نور خورشید و تغییرات فصلی مرتبط است. خواب زیاد، افزایش اشتها و خستگی از علائم آن است.

افسردگی غیرمعمول (آتیپیکال): با علائمی مانند افزایش اشتها، خواب زیاد و حساسیت شدید به طرد شدن همراه است. در این نوع، خلق‌وخو ممکن است موقتاً در واکنش به اتفاقات مثبت بهبود یابد.

افسردگی ناشی از بیماری جسمی: برخی بیماری‌های مزمن مانند کم‌کاری تیروئید، پارکینسون یا سرطان می‌توانند به دلیل اثرات جسمی یا روانی، باعث افسردگی شوند.

افسردگی روان‌پریشانه: در موارد شدید ممکن است همراه با توهم یا افکار غیرواقعی باشد. این نوع نیاز به درمان فوری دارد.

افسردگی مالیخولیایی: یکی از شدیدترین حالت‌های افسردگی است که با بی‌احساسی کامل نسبت به لذت، بی‌خوابی و احساس گناه عمیق همراه است.

افسردگی در نوجوانان: ممکن است خود را به شکل پرخاشگری، انزوا، افت تحصیلی یا مصرف مواد نشان دهد و معمولاً با تغییرات هورمونی و فشارهای اجتماعی همراه است.

افسردگی در بزرگسالان و سالمندان: در سنین بالا، افسردگی ممکن است با علائم جسمی مانند دردهای بدون علت، اختلال خواب یا کاهش انرژی بروز کند و گاهی به اشتباه با علائم پیری طبیعی اشتباه گرفته می‌شود.

افسردگی در مردان: اگرچه مردان کمتر درباره احساسات خود صحبت می‌کنند، اما افسردگی در آن‌ها ممکن است به شکل خشم، اعتیاد یا کناره‌گیری از اجتماع بروز کند.

 

علائم افسردگی; چگونه آن را تشخیص دهیم؟

تشخیص این اختلال همیشه آسان نیست، چون علائم آن ممکن است به تدریج ظاهر شوند یا با مشکلات روزمره اشتباه گرفته شوند. با این حال، اگر این نشانه‌ها تقریباً هر روز و دست‌کم به مدت دو هفته ادامه داشته باشند، می‌توانند نشانه‌ای از افسردگی باشند. در ادامه، رایج‌ترین علائم این اختلال را به زبان ساده و به‌دور از تکرار مرور می‌کنیم:

• احساس غم یا پوچی مداوم: حالتی از ناراحتی درونی که گاهی بدون دلیل مشخص ایجاد می‌شود و از بین نمی‌رود.
• بی‌علاقگی به فعالیت‌ها: کاهش تمایل به انجام کارهایی که قبلاً برای فرد لذت‌بخش یا مهم بوده‌اند.
• تحریک‌پذیری یا عصبانیت بی‌دلیل: زود از کوره در رفتن یا تحمل پایین نسبت به اتفاقات روزمره.
• مشکلات خواب: بی‌خوابی شبانه یا خوابیدن بیش‌از‌حد در طول روز.
• خستگی دائمی: احساس کم‌انرژی بودن حتی پس از استراحت، به‌طوری‌که انجام کارهای ساده هم سخت می‌شود.
• تغییرات اشتها و وزن: کاهش یا افزایش غیرعادی اشتها و وزن بدن.
• اضطراب یا بی‌قراری: احساس ناآرامی مداوم، بی‌هدف راه رفتن یا ناتوانی در نشستن و تمرکز.
• کند شدن ذهن و بدن: کند شدن تفکر، کاهش سرعت صحبت کردن یا حرکات بدنی.
• احساس بی‌ارزشی یا گناه: تمرکز مکرر بر اشتباهات گذشته یا احساس بی‌لیاقتی.
• اختلال در تمرکز و حافظه: دشواری در تصمیم‌گیری، به‌خاطر سپردن یا تمرکز روی کارهای روزمره.
• افکار مرگ یا خودکشی: تصور، برنامه‌ریزی یا اقدام برای آسیب رساندن به خود.
• دردهای جسمی بی‌دلیل: بروز علائمی مثل سردرد، دل‌درد یا کمردرد که دلیل جسمی مشخصی ندارند.

دلایل بروز افسردگی; چرا دچار افسردگی می‌شویم؟

 واقعیت این است که هنوز نمی‌توان با قطعیت گفت چه چیزی دقیقاً باعث این اختلال می‌شود، اما پزشکان و پژوهشگران به این نتیجه رسیده‌اند که عوامل مختلفی می‌توانند دست‌به‌دست هم دهند و فرد را به این اختلال دچار کنند:

✔ تغییرات مغزی: مغز افراد افسرده از نظر ساختار و عملکرد، ممکن است کمی متفاوت عمل کند. این تفاوت‌ها هنوز به‌طور کامل شناخته نشده‌اند، ولی به نظر می‌رسد بی‌ارتباط با خلق‌وخو و احساسات نباشند.

✔ عدم تعادل مواد شیمیایی مغز: مغز ما برای اینکه حال خوبی داشته باشد به تعادل برخی مواد شیمیایی مثل «سروتونین» و «دوپامین» نیاز دارد. وقتی این تعادل به‌هم می‌خورد، ممکن است حال روانی‌مان هم تغییر کند.

✔ نوسانات هورمونی: گاهی تغییراتی مثل بارداری، یائسگی، مشکلات تیروئید یا حتی دوره‌ی پس از زایمان می‌توانند باعث اختلال در تعادل هورمون‌ها شوند و زمینه‌ساز افسردگی باشند.

✔ وراثت: اگر یکی از اعضای نزدیک خانواده‌تان دچار این اختلال بوده، احتمال اینکه شما هم در معرض آن قرار بگیرید بیشتر است. البته این به معنای قطعی بودن ابتلا نیست، فقط ریسک را بالا می‌برد.

✔ تجربه‌های تلخ زندگی: از دست دادن عزیز، طلاق، بیکاری، تنهایی یا فشارهای زیاد زندگی، همگی می‌توانند جرقه‌ی افسردگی را بزنند، به‌ویژه اگر فرد حمایت عاطفی کافی نداشته باشد.

✔ شرایط پزشکی و درد مزمن: بیماری‌های مزمنی مثل دیابت، بیماری‌های قلبی یا دردهای مداوم، می‌توانند اثر مستقیمی بر روحیه بگذارند و فرد را مستعد افسردگی کنند.

✔ برخی داروها و مصرف مواد: بعضی داروها ممکن است به عنوان یکی از عوارض جانبی، خلق‌وخو را پایین بیاورند. همچنین مصرف الکل یا مواد مخدر می‌تواند علائم افسردگی را ایجاد یا تشدید کند.

در واقع، افسردگی اغلب نتیجه‌ی ترکیب چند عامل است، نه فقط یک دلیل مشخص. برای همین هم شناخت ریشه‌ها اهمیت دارد؛ چون گاهی لازم است به جای «درمان علائم»، به سراغ «دلایل پنهان» برویم.

چه زمانی به روانشناس یا روانپزشک مراجعه کنیم؟

اگر مدتی است حالتان خوب نیست، احساس غم و بی‌انگیزگی از شما جدا نمی‌شود یا کارهای روزمره برایتان سخت شده، بهتر است موضوع را جدی بگیرید. مراجعه به یک روانشناس یا روانپزشک می‌تواند به روشن شدن وضعیت کمک کند و راه درمان مناسب را پیش پای‌تان بگذارد.

 حتی اگر قبلاً درمان را شروع کرده‌اید اما نتیجه نگرفته‌اید یا دچار عوارض شده‌اید، حتماً دوباره با پزشک‌تان مشورت کنید. درمان افسردگی همیشه یک مسیر ثابت و یکسان نیست و گاهی نیاز به بازنگری دارد.

روش‌های درمان افسردگی؛ از مشاوره تا ار تی ام اس

روان‌درمانی (گفتاردرمانی)

در مشاوره افسردگی، فرد با یک درمانگر گفت‌وگو می‌کند تا بتواند احساسات، افکار و رفتارهای ناسالم خود را بهتر درک کرده و تغییر دهد. یکی از رایج‌ترین روش‌ها، درمان شناختی رفتاری (CBT) است که به فرد کمک می‌کند افکار منفی خود را شناسایی کرده و جایگزین کند. بسته به شدت علائم، جلسات درمانی می‌توانند کوتاه‌مدت یا بلندمدت باشند.

دارودرمانی

داروهای ضد افسردگی می‌توانند با تنظیم مواد شیمیایی مغز، به بهبود خلق و خو کمک کنند. انتخاب نوع دارو ممکن است کمی زمان‌بر باشد تا پزشک و بیمار به ترکیب مؤثری برسند. این داروها ممکن است در ابتدا عوارض جانبی داشته باشند که اغلب با گذشت زمان کاهش می‌یابد. اگر این عوارض ادامه‌دار بود، پزشک می‌تواند داروی جایگزینی پیشنهاد دهد.

درمان افسردگی به کمک rTMS

روش rTMS یا “تحریک مغناطیسی مکرر مغز”، یکی از پیشرفته‌ترین درمان‌های افسردگی است که توسط سازمان FDA تأیید شده. در این روش، یک سیم‌پیچ مغناطیسی روی پوست سر قرار می‌گیرد و پالس‌هایی به‌صورت موضعی به نواحی مشخصی از مغز ارسال می‌شود. این پالس‌ها به فعال‌سازی نورون‌های مغزی کمک می‌کنند.

 درمان افسردگی با rTMS نیازی به بیهوشی یا جراحی ندارد و بدون عوارض جدی است. بسیاری از بیماران می‌توانند بلافاصله پس از جلسات درمانی به زندگی روزمره خود بازگردند. این روش در مواردی که درمان دارویی و گفتاردرمانی مؤثر نبوده‌اند، یا به عنوان درمان کمکی در کنار داروها، به‌کار می‌رود.

در ادامه درمان افسردگی به کمک rTMS را از نظر وبسایت mayoclinic نیز اینگونه بیان میکنیم:

Depression is a treatable condition. But for some people, standard treatments aren’t effective. Repetitive TMS may be used when standard treatments such as medicines, and talk therapy, known as psychotherapy, don’t work.

TMS is sometimes used to treat OCD, migraines and to help people stop smoking after other treatments have not been successful.

ترجمه:

افسردگی یک بیماری قابل درمان است. اما برای برخی افراد، درمان‌های استاندارد مؤثر نیستند. TMS تکراری ممکن است زمانی استفاده شود که درمان‌های استاندارد مانند داروها و گفتاردرمانی، که به عنوان روان‌درمانی شناخته می‌شود، مؤثر نباشند.

TMS گاهی اوقات برای درمان اختلال وسواس فکری-عملی، میگرن و کمک به افراد برای ترک سیگار پس از عدم موفقیت سایر درمان‌ها استفاده می‌شود.

 

چگونه افسردگی را در خانه درمان کنیم؟

برای کاهش علائم افسردگی در خانه، می‌توانید کارهای ساده‌ای انجام دهید که حال‌تان را بهتر کند. ورزش منظم به بهبود خلق و خو کمک می‌کند و انرژی شما را بیشتر می‌کند. خواب کافی و با کیفیت، نه خیلی کم و نه زیاد، برای سلامت روان خیلی مهم است. 

رعایت یک رژیم غذایی سالم و متعادل هم می‌تواند تاثیر مثبتی داشته باشد. بهتر است از مصرف الکل دوری کنید، چون ممکن است افسردگی را بدتر کند. 

همچنین بودن در کنار خانواده و دوستانی که برایتان ارزشمندند، باعث می‌شود احساس تنهایی کمتر شود و حمایت عاطفی دریافت کنید. این قدم‌های ساده می‌توانند در کنار درمان‌های پزشکی، مسیر بهبود را هموارتر کنند.

بیشتر بخوانید: نقشه مغزی فرد افسرده; تشخیص افسردگی با نقشه‌مغزی

سخن پایانی

در دنیای امروز، شناخت همه چیز درباره افسردگی؛ از علائم اولیه مانند بی‌انگیزگی و تغییرات خواب تا شناخت روش‌های نوین، کلید اصلی بازگشت به زندگی شاد است. افسردگی تنها یک غم ساده نیست، بلکه اختلالی است که بر شیمی مغز تأثیر می‌گذارد؛ بنابراین رسیدن به درمان قطعی نیازمند رویکردی چندجانبه شامل روان‌درمانی، اصلاح سبک زندگی و تکنولوژی‌های پیشرفته است. اگر روش‌های سنتی پاسخگو نبوده‌اند، ناامید نشوید؛ امروزه روش‌های غیرتهاجمی مانند آر‌تی‌ام‌اس با تحریک دقیق نواحی غیرفعال مغز، امید تازه‌ای ایجاد کرده‌اند. برای دستیابی به بهترین نتیجه، مراجعه به بهترین مرکز فوق تخصصی آر تی ام اس rtms در تهران که از تجهیزات مدرن و کادر مجرب بهره می‌برد، می‌تواند نقطه عطفی در مسیر بهبودی شما باشد. با انتخاب مسیر درست، تاریکی افسردگی جای خود را به روشنایی سلامت روان خواهد داد.

سوالات رایج کاربران درباره افسردگی